Baza wiedzy
Obowiązki eksportera po nowelizacji 2025 (oświadczenie end-user)
Aktualizacja: 26 czerwca 2026
Po nowelizacji polskiej ustawy sankcyjnej z 9 stycznia 2025 r. i wraz z rozwojem obowiązków unijnych eksporter musi nie tylko sprawdzać kody CN, ale też budować i dokumentować należytą staranność: weryfikować odbiorcę końcowego, stosować klauzulę zakazu reeksportu do Rosji tam, gdzie jest wymagana, i archiwizować dowody każdej weryfikacji.
Co zmieniła nowelizacja z 2025 roku
Polska ustawa z 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę (Dz.U. 2022 poz. 835) jest krajową podstawą stosowania i egzekwowania sankcji. Nowelizacja z 9 stycznia 2025 r. wzmocniła ramy kontroli i sankcjonowania naruszeń.
Dla eksportera praktyczny wniosek jest taki, że rośnie nacisk na udokumentowaną należytą staranność. Nie wystarczy działać w dobrej wierze. Trzeba umieć pokazać, jakie kroki weryfikacyjne podjęto przed transakcją i na jakiej podstawie uznano ją za zgodną z przepisami.
Klauzula No Russia w umowach
Na poziomie unijnym rozporządzenie 833/2014 wprowadziło w artykule 12g obowiązek umieszczania w umowach z kontrahentami z państw trzecich klauzuli zakazu reeksportu do Rosji dla określonych kategorii towarów wrażliwych. To tak zwana klauzula No Russia.
Eksporter powinien sprawdzić, czy jego towar należy do kategorii objętych tym obowiązkiem, i jeśli tak, zadbać o odpowiednie postanowienie umowne wraz z mechanizmem na wypadek naruszenia. To element kontraktowej warstwy compliance, uzupełniający sprawdzenie kodu CN.
Weryfikacja odbiorcy końcowego (end-user)
Należyta staranność obejmuje ustalenie, kto jest rzeczywistym odbiorcą końcowym towaru i do jakiego kraju trafi. Pomocnym narzędziem jest oświadczenie odbiorcy końcowego, w którym kontrahent potwierdza przeznaczenie i zobowiązuje się nie kierować towaru do objętego sankcjami kraju.
Oświadczenie end-user nie zastępuje własnej oceny ryzyka, ale jest istotnym dowodem staranności i sygnałem ostrzegawczym, jeśli kontrahent odmawia jego podpisania albo podaje niespójne informacje o przeznaczeniu towaru.
Z czego zbudować procedurę eksportera
Minimalny zestaw to: poprawna klasyfikacja CN, sprawdzenie statusu kodu w reżimach 833/2014 i 765/2006, screening odbiorcy wobec list sankcyjnych, ocena ryzyka reeksportu i kraju przeznaczenia, oraz, gdy trzeba, klauzula No Russia i oświadczenie end-user.
Całość powinna zostawiać ślad. Raport z weryfikacji kodu CN z datą i wersją aktu, kopie oświadczeń i wynik screeningu odbiorcy tworzą spójną dokumentację, którą można przedstawić w razie kontroli. To jest sedno należytej staranności w praktyce.
Najczęstsze pytania
Czy klauzula No Russia dotyczy każdego eksportu?
Nie. Obowiązek z artykułu 12g rozporządzenia 833/2014 dotyczy określonych kategorii towarów wrażliwych w umowach z kontrahentami z państw trzecich. Trzeba sprawdzić, czy konkretny towar należy do tych kategorii.
Czy oświadczenie end-user jest obowiązkowe?
Nie zawsze jest wymagane wprost przepisem, ale stanowi mocny element należytej staranności. Jego brak lub odmowa podpisania przez kontrahenta to istotny sygnał ryzyka, który warto zbadać.
Co dała nowelizacja z 9 stycznia 2025 r.?
Wzmocniła krajowe ramy kontroli i egzekwowania sankcji oraz nacisk na udokumentowaną należytą staranność. Podstawą pozostaje ustawa z 13 kwietnia 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 835).
Jak udowodnić należytą staranność?
Najlepiej dokumentami: raportem z weryfikacji kodu CN z datą i wersją aktu, wynikiem screeningu odbiorcy, oświadczeniem end-user i, gdy wymagana, klauzulą No Russia w umowie.
Treść informacyjna na podstawie rozporządzeń UE (833/2014, 765/2006) i ustawy z 13 kwietnia 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 835). Nie stanowi porady prawnej ani celnej. Wiążąca jest treść aktu w EUR-Lex oraz decyzja organów celnych. W razie wątpliwości skonsultuj sprawę z doradcą.